S5 معرف پنج کلمهی ژاپنی است که در مدیریت کارگاه، دفتر، اداره، شرکت و حتی در خانه مورد استفاده قرار میگیرد.
منطق ۵S این است که سازماندهی، تمیزی، نظافت، استاندارد و انضباط در محل کار، به عنوان مبانی اصلی تولید یک محصول با کیفیت یا ارائه خدمات مرغوب بدون ضایعات یا با حداقل ضایعات، مدنظر قرار می گیرد.
ساماندهی(Structurise/seiri) چیست؟
ساماندهی اشیاء عبارت است از جدا کردن اشیایی که برای کار لازمند و نگهداری تعداد کمی از اشیاء غیر اساسی و کم مصرف برای استفاده در صورت لزوم در یک مکان مناسب و قابل دسترسی.
تمیزی-آراستگی-(Systemise/seiton) چیست؟
تمیزی نوعی مطالعه کارایی است. سئوال این است که با چه سرعتی میتوانید به اشیایی که نیاز دارید، دسترسی پیدا کنید و با چه سرعتی، آنهایی را که نمیخواهید، دور بریزید.
چهار مرحله برای رسیدن به تمیزی:
گام اول: وضعیت موجود را تجزیه و تحلیل کنید
گام دوم: مکانی که اشیاء به آن تعلق دارند، مشخص کنید
گام سوم: تصمیم بگیرید که چگونه اشیای غیر اساسی را کنار بگذارید
گام چهارم: از قواعد دور ریختن اشیاء پیروی کنید
نظافت (Sanitise/seiso) چیست؟
“هر کس نظافتچی است”. هرکس از کارمند گرفته تا مدیر، باید در سازمان خود کار نظافت را انجام دهد.
چکیده شعارهای پاکسازی از این قرار است:
من چیزی را کثیف نخواهم کرد.
چیزی را در راه نخواهم ریخت.
چیزی را پخش و پلا نخواهم کرد.
چیزها را به محض کثیف شدن، تمیز خواهم کرد.
برچسب هایی را که پاک شده است، بلا فاصله خواهم نوشت.
چیزهایی را که کنده شده است، بلا فاصله خواهم چسباند.
پاکسازی دقیق و منظم محیط کار، محل به محل، پرونده به پرونده، میز به میز، موجب تشخیص و شناسایی مسائل در فرایند تولید میگردد.
استاندارد سازی(Standardise/seiketsu) چیست؟
در اینجا تاکید بر مدیریت عینی و استانداردسازی ۵-S است. ابتکار و مدیریت عینی جامع برای حفظ شرایط استاندارد به کار می رود تا به توان همیشه به راحتی و با سرعت عمل کرد. نصب برچسبها بر روی امور گوناگون یکی از روشهای موثر در مدیریت عینی است.
شفافیت، مجسم کردن شرایط، نقشهی وجود مسائل و مشکلات از ابزارهای استانداردسازی است.
نظم و انضباط (Self-discipline/shitshke) چیست؟
نظم و انضباط به معنی آموزش قابلیت انجام دادن کارها، به همان طریقی که باید انجام شوند. با آموزش افراد در مورد آنچه لازم است انجام دهند، عادات بد از بین میرود و انواع خوب آن شکل میگیرد. این فرایند موجب میشود که افراد به پیروی از قوانین عادت کنند.
نظم و انضباط ابزار لازم برای گذراندن راحتتر زندگی است. خود انضباطی هم بسیار مهم است.
۵S را در همه جا میتوان اجرا کرد و با بکارگیری آن، نتایج زیر را بدست آورد:
داشتن محل کار مرتب و تمیز
دسترسی آسان به اطلاعات، مواد و لوازم
افزایش سرعت انجام کار
جلوگیری از ضایعات
صرفهجویی در وقت، مواد و فضای اداری و انبار
هماهنگی و همکاری مطلوب بین کارکنان و واحدها و تقویت کار گروهی
ایمنی بیشتر در محیط کار و محلهای نگهداری لوازم و مواد.
کارایی و کیفیت بیشتر
هدف ۵S:
ایجاد ساختاری است برای بهسازی و آراستگی محیط کار و ایمن سازی آن.
سیستم پنج سین یا ۵S است که مخفف پنج واژه ژاپنی است :
سوا کردن ( Seiri): یعنی جدا کردن و دور ریختن اقلام غیر ضروری که فضایی را در محیط کار اشغال می کنند و موجب از بین رفتن کارایی می شوند.
ساماندهی ( Seiton) : یعنی مرتب کردن اقلام مورد نیاز به نحوی که به آسانی بتوان به آنها دسترسی پیدا کرد .
سپیدی و پاکیزگی ( Seiso) : یعنی ایجاد محیط کاری تمیز و پاکیزه که موجب کارایی بیشتر می شود.
سعی در حفظ وضع مطلوب ( Seiketsu) :یعنی جلوگیری از به هم خوردن نظم و نظافت محیط کار با استفاده از روشهای استاندارد سازی.
سازمان یافتگی (Shitsuke): یعنی آموزش شیوه های درست کار به افراد و ایجاد عادت صحیح به جای عادت نادرست در آنها